DİYALİZ HASTALARINDA KAŞINTI
Diyaliz hastalarında en çok görülen ve hastalarda ciddi sıkıntı oluşturan problemlerden biri kaşıntıdır. Bu yazıda hastalarımızın kaşıntı sorununa kısaca değinmek istedim. Hemodiyaliz seanslarında hastalarla yaptığım görüşmelerde sıklıkla hastanın kaşıntıdan yakındığını görüyorum. Bu sıkıntı genellikle uzun süren ve hastanın yaşam konforunu önemli derecede bozan bir hal alabiliyor.
Peki neden oluyor bu kaşıntı? Kaşıntının kronik böbrek yetmezliğinin sebep olduğu bir durum mu yoksa diyaliz tedavisine bağlı olarak mı geliştiği tam ayırt edilemiyor. Ama özetle her ikisi yüzünden de oluyor demek asla yanlış olmaz.
Kaşıntının en önemli nedenlerini şöyle sıralayabiliriz; üremi, cilt kuruluğu, kanda kalsiyum, fosfor ve parathormon yüksekliği, kullanılan bazı ilaçlar, nöropatik olaylar, hemodiyaliz esnasında kullanılan malzemelere ve bu maddelerin sterilizasyonu için kullanılan etilen oksite denen maddeye karşı gelişen duyarlılık, dezenfeksiyon için kullanılan antiseptik solüsyonlar gibi diğer allerjenik maddeler vb. Ancak çok önemli bir diğer nedenin diyaliz tedavisinin etkin ve yeterli düzeyde yapılamıyor olmasından kaynaklandığını özellikle belirtmek gerekir.
Kaşıntının nasıl önleneceği ya da tedavi edileceği konularına değineceğiz ama yukarıda sayılan sebeplere baktığımızda, iyi ve etkili bir diyaliz tedavisi ile kaşıntının büyük oranda önlenebileceğini söylemek asla yanlış olmaz.
Peki diyaliz hastaları sadece böbrek yetmezliği ya da diyaliz tedavisinin yan etkileri nedeni ile mi kaşınır? Elbette hayır. Hastaların kaşıntı şikayetine pek çok diğer faktör neden olabilir. Bazı cilt hastalıkları (alerjik deri hastalıkları, uyuz, dermatitler vb.), gıda alerjileri gibi pek çok diğer sebeple de kaşıntı oluşabileceği göz ardı edilmemelidir. Ancak konumuz diyaliz hastalarındaki kaşıntı olduğu için böbrek yetmezliğine bağlı sebeplere ve tedavisine yoğunlaşalım.
O halde kaşıntıya nasıl çözüm bulalım? Tedaviyi doğru yapabilmek için öncelikle kaşıntının sebebinin ne olduğunu doğru tespit etmek gerekir. Altta yatan başka bir cilt hastalığı varsa bir dermatologdan yardım almak en doğrusudur. Kaliteli ve etkin olmayan bir diyaliz tedavisi varsa bunun sebeplerini düzelterek işe başlamak gerekir. Diyaliz süresi, sıklığı, damar giriş yolunun etkinliği, kullanılan diyalizör gibi pek çok faktör gözden geçirilmeldir. Cilt kuruluğu varsa uygun nemlendirici kremler ile cilt nemlendirilmelidir. Diyalizde kullanılan malzemelerin değerlendirilmesi, kullanılan setlerin fazla miktarda serumla yıkanarak içerisindeki etilen oksit maddesinin iyice uzaklaştırılması veya daha farklı nitelikte setler kullanılması gerekebilir. Eğer fosfor veya kalsiyum yüksekliği varsa bunları düşürecek tedbirleri hekiminiz alacaktır. Sizin de diyetinizi buna göre planlamanız doğru olur. Bunun dışında alınan gıdaların ya da ilaçların alerjik etkisini takip etmek önemlidir. Kaşıntının yoğun olduğu dönemde hangi ilaçları kullandığınıza ve hangi gıdaları tükettiğinize dikkat ederek size dokunan şeyi tespit etmeye çalışmalısınız. Özellikle diyabetik hastalarda sinir uçlarında görülen harabiyet nedeniyle de kaşıntı hissi oluşabilmektedir. Bunun için kullanılan ilaçlar mevcut olup bunları bir nöroloji uzmanının önerisi ile kullanmak gerekir. Yine kaşıntıyı tedavi edebilecek hap ya da merhem formunda pek çok ilaç vardır ve hekiminiz szin için uygun olanını reçete edecektir.
Diyaliz hastalarında uzun süren kaşıntıyı tedavi etmek bazen zor bir süreç oluşturur. Diyaliz hekimi, nefrolog, cildiye uzmanı, diyetisyen ve hatta bazen nöroloji ve immunoloji uzmanının bile katılımı ile bu süreç doğru şekilde yönetilmelidir. Hekiminiz bu süreci sizin için en iyi şekilde yönlendirecektir.
Peki hastalar bu süreçte nasıl hareket etmelidir?
Diyaliz seanslarınızı aksatmayın ve her bir dakikanın öneminin farkında olun. Diyalizden erken çıkmak, pompa hızını düşük tutmak gibi pek çok sebeple diyalizin verimliliğini azaltmış olursunuz.
İki seans arasında fazla sıvı tüketmeyin. Seansta fazla sıvı çekmek ya da gereğinden fazla sıvı çekmek cilt kuruluğunu arttırabilir.
Diyetinize özen gösterin. Özellikle fosfor ve kalsiyum yüksekliği kaşıntıyı arttırır. Tükettiğiniz gıdalara, baharatlara dikkat edin. Size neyin dokunduğunu en iyi siz bilirsiniz.
Hekiminiz tarafından reçete edlmeyen hiçbir ilacı kullanmayın.
Nemlendirici krem ve losyonlarla cildinizi nemli tutun. Sıklıkla ılık banyo yapın. Uygun nemlendiriciyi hekim ve eczacınıza danışın.
Kaşıntının bir cilt hastalığına bağlı olabileceğini unutmayın ve gerekirse bir dermatoloğa başvurun.
Unutmayın her hastalık kişiye özeldir. Her tedavi de kişiye özel olmalıdır. Bir hastaya iyi gelen tedavi bir diğer hastaya gelmeyebilir. O nedenle kulaktan dolma bilgilerle ilaçlar ya da diğer maddeler kullanılmaz. Bir başka hastanın tavsiyesi ile ilaç alınmaz.
Bu yazıyı bilimsel bir makale yazmaktan ziyade hastalarımıza yönelik bilgiler ve tavsiyeler vermek üzere kaleme aldım. Bu nedenle kaşıntının geniş sebepleri ve çok çeşitli tedavi seçeneklerinden ziyade hastalarımıza konunun ana hatlarını özetlemeye çalıştım. Sadece hekimlerinizin tavsiyesine uyun. Sizi en uygun tedaviye yönlendirmesine izin verin.
Herkese sağlık dolu bir yaşam dilerim.